Thử thách lớn - Xuất khẩu gỗ "lỡ hẹn" mục tiêu tăng trưởng

Ngành gỗ Việt Nam xuất khẩu đối đầu nhiều thử thách lớn

Ngày 21/12/2023, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) cùng các Hiệp hội thành viên (HAWA, FPA Bình Định, BIFA, DOWA), và các Chi hội trong Hiệp hội (Dăm, Viên nén, Gỗ dán) đã phối hợp với Forest Trends tổ chức tọa đàm “Phát triển bền vững và những thách thức đặt ra cho ngành gỗ”.

Thị trường dần phục hồi nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ

Tại tọa đàm, ông Đỗ Xuân Lập, Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, đã trình bày số liệu từ Tổng cục Hải quan. Theo đó, kim ngạch xuất khẩu trong 11 tháng đầu năm 2023 đạt 12,1 tỷ USD, bằng 82,5% so với năm 2022. Dự kiến kim ngạch xuất khẩu cả năm 2023 sẽ đạt 13,5 tỷ USD, giảm 15,5% so với năm trước.

Ông Lập nhận định rằng, dù thị trường có dấu hiệu hồi phục, năm 2024 vẫn tiềm ẩn nhiều khó khăn. Bên cạnh những thách thức về đầu ra thị trường, ngành còn đối mặt với nhiều vấn đề ảnh hưởng đến tính bền vững.

Những thách thức đối với xuất khẩu sản phẩm gỗ

1. Quy định nghiêm ngặt từ các thị trường lớn

Các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng yêu cầu chặt chẽ hơn về tính hợp pháp và bền vững của sản phẩm. Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) có hiệu lực từ cuối tháng 6/2023, yêu cầu các sản phẩm nhập khẩu vào EU phải đảm bảo tính hợp pháp và không gây mất rừng.

2. Yêu cầu về mức phát thải carbon thấp

Cả trong nước và thị trường xuất khẩu đều yêu cầu mức phát thải carbon thấp trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này khiến các sản phẩm có hàm lượng carbon cao trở nên kém cạnh tranh.

3. Gỗ nhập khẩu có nguồn gốc rủi ro

Mỗi năm Việt Nam nhập khẩu khoảng 1,5 – 2 triệu m³ gỗ tròn và gỗ xẻ từ các quốc gia nhiệt đới, chiếm 30-40% tổng lượng gỗ nguyên liệu nhập khẩu. Điều này không chỉ tác động tiêu cực đến hình ảnh ngành gỗ Việt Nam mà còn làm mất cơ hội sử dụng gỗ nhập khẩu rủi ro thấp và gỗ rừng trồng trong nước.

Theo TS. Tô Xuân Phúc, chuyên gia của Forest Trends, năm 2023 là một năm khó khăn của ngành gỗ Việt Nam. Nhu cầu sử dụng hàng hóa, đặc biệt là đồ gỗ, giảm mạnh. Một số nhà nhập khẩu đồ gỗ lớn trên thế giới đã phá sản, nhiều doanh nghiệp ngành gỗ Việt Nam phải thu hẹp sản xuất, một số phải đóng cửa.

Trong 10 tháng đầu năm 2023, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam chỉ đạt hơn 10,67 tỷ USD, giảm 19,2% so với cùng kỳ năm 2022. Dù xuất khẩu đến các thị trường chính giảm, kim ngạch xuất khẩu vào Ấn Độ và Indonesia lại tăng mạnh.

Mỹ vẫn là thị trường lớn nhất của ngành gỗ Việt Nam, với kim ngạch đạt trên 5,7 tỷ USD trong 10 tháng, giảm 21,5% so với cùng kỳ năm 2022, chiếm 53,43% giá trị xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ.

Trung Quốc là thị trường lớn thứ hai, kim ngạch 1,43 tỷ USD, giảm 23,2% so với cùng kỳ năm 2022, chiếm 13,38% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của cả nước. Nhật Bản đạt 1,38 tỷ USD, giảm 11,3%, chiếm 12,92%. Hàn Quốc đứng thứ tư, với 666,53 triệu USD, giảm 17,8%, chiếm 6,25%. EU xếp thứ năm, kim ngạch 341,16 triệu USD, giảm 34,5%, chiếm 3,2%.

Nhiều quy định mới tác động đến ngành gỗ xuất khẩu

Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết, EU đã đưa ra quy định mới về chống phá rừng (EUDR) vào tháng 6/2023. Quy định này yêu cầu các doanh nghiệp phải xác định chính xác vị trí địa lý lô đất sản xuất. EU cũng giới hạn mới về formaldehyde trong sản phẩm tiêu dùng.

Mỹ cũng tăng tần suất điều tra áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với ngành gỗ và yêu cầu tuân thủ quy định về lao động. Nhật Bản yêu cầu các sản phẩm gỗ khi xuất khẩu sang thị trường này phải có chứng chỉ bền vững.

Ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Cục Lâm nghiệp, cho biết Việt Nam đã hoàn thiện khung pháp lý và quy định nhằm triển khai Hệ thống Bảo đảm gỗ hợp pháp của Việt Nam (VNTLAS) và Thỏa thuận 301 (Hoa Kỳ). Thông tư số 26/2022/TT-BNNPTNT quy định quản lý và truy xuất nguồn gốc lâm sản đã thay thế Thông tư số 27/2018/TT-BNNPTNT và có hiệu lực vào tháng 1/2023.

Tóm lại

Năm 2023 đã mang lại nhiều thách thức cho ngành gỗ Việt Nam, từ sự sụt giảm nhu cầu tại các thị trường lớn đến những quy định nghiêm ngặt về tính hợp pháp và bền vững của sản phẩm. Tuy nhiên, ngành gỗ vẫn có cơ hội nếu biết tận dụng và thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường. Việc cải thiện khung pháp lý và tăng cường quản lý nguồn gốc lâm sản là những bước đi cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành trong tương lai.